عقیده عمومی بر این است که آخرین مهاجرانی که در هزاره ی اول پ.م . از استپ های روسیه ( جلگه ی وسیع جنوب شرقی اروپا و آسیا که معمولاً بدون جنگل است ) به هنگام یخبندان شدیدی که اتّفاق افتاده بود از راه های مختلف به فلات ایران روی آوردند اقوام ماد و پارس بودند با تمام تیره های مختلف خود .

حاصل تطبیقی ایران باستان با حماسه ملی این است که جمشید را که یکی از پیشدادیان است و به قولی مبتکر بافتن پارچه با دیوکس را با دیا اکو نخستین پادشاه ماد یکی بدانیم به این نتیجه می رسیم که زمان ماد ها پارچه بافی ایران شروع شد ( یعنی در عصر آهن و در هزاره اول پیش از میلاد ). فردوسی در شاهنامه به این مهم اشاره می کند ؛ او از جمشید (قابل تطبیق با دیا اکو ) بعنوان استوره ای مبتکر که جوشن وزره را ساخت و رشتن و بافتن را به انسان های دیگر آموخت یاد می کند .( کشفیات مربوط به ۵۰۰۰ سال قبل از مادها مربوط به ساکنان بومی فلات ایران است نه اقوام مهاجر آریایی که بعد ها نام خود را بر این سرزمین نهادند )

این اقوام بعلت بیابگردی و چالشگری لباس هایی می پوشیدند که با لباس اقوام سومری و آشوری و ایلامی کلاً متفاوت بود زیرا اقوام آریایی بیابانگرد و به قول ” گیرشمن” دشمن اقوام خانه نشین بودند و ” سِرپرسی سایکس ” اشاره می کند : مردانگی ، تعلیمات سواری و تیر اندازی و راستگویی از خصلت های بارز اقوام ماد و پارس بوده است به همین دلیل تن پوش این اقوام اغلب جنگی بوده است.

مجسمه برنزیپوشاک اقوام ماد :

اکثر محققان بر این باورند که ایرانیان اولین ملتی هستند که در تاریخ نظامی جهان اولین رسته ی سواره نظام را بوجود آوردند که عامل اصلی پیروزیشان درجنگ بوده است . ماد ها اولین قوم ایرانی بودند که به پرورش اسب اهمیت می دادند و در سوارکاری مهارت خاصی داشتند از این رو لباس مردان می بایستی لباسی باشد که به آسانی بتوانند بر اسب سوار شوند .

مردم مهاجر ماد و پارس به محض ورود به فلات ایران تحت تأثیر هنر و تمدن بومی قرار گرفتند و در نتیجه به لحاظ موقعیت

چکمه و پلاک طلایی

جغرافیایی ، سیاسی ، آب و هوا و مسکن در این منطقه مدل پوشاک آنها را مورد استفاده قرار دادند که از ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد تا یک هزار سال پ.م. که آریایی ها وارد فلات ایران شدند تغییر چندانی نکرده بود

مهمترین نو آوری ایرانیان پوشیدن شلوار بودکه بعد ها لباس خاص آنان تلقی شد و اگر بتوان به سوابق پراکنده ی موجود اعتماد کرد احتمالا زنان نیز آن را می پوشیدند.

اگر چه آثار سکاها درگنجینه ی زیویه منحصر به فرد است ( در شهر سقز نزدیک جنوب دریاچه ارومیه که قبلا جزو کشور مانایی ها بوده و سکاها آن را متصرف شدند و در سال ۵۹۰ پیش از میلاد به تصرف ماد ها در آمد ) ولی نفوذ این هنر تمدن و مظاهر آن را در هنر و تمدن مادها مشاهده می کنیم و طبیعتاً پوشاک ماد هاکه یکی از مظاهر هنر وتمدن آنهاست متأثر از این هنر و تمدن است.

تنوع لباس ها در اشیاء گنجینه ی جیحون جالب است این تنوع با عث می شود که ما در باره ی طبقات مختلف مردم آن زمان اطلاع حاصل کنیم شخص صاحب مقام لباس مادی بر تن دارد که چسبان است روی آن کمری بسته شده و به کمر بند خنجر کوتاهی آویزان است که میان سکا ها معمول بوده وی باشلقی بر سر و چکمه بلندی به پا دارد.

گروه نمایندگی ماد ها و نیز از جمله اشیاء بدست آمده از گنجینه ی زیویه (سقز) لوح طلایی ظریفی است که احتمالاًبر روی کمر بند چرمین دوخته بودند این لوح تن پوش این ساکنان محلی را با دامن هایی بلند و شلوار نشان می دهد این تنپوش ها در قسمت جلو دارای حاشیه تزیینی است که مانند پیش بندی جلو دامن را پوشانده است و با کمر بندی قسمت بالاتنه از دامن جدا شده است و کلاه به عقب کشیده شده است و چهره ها طوری طراحی شده اند که ماسک هایی از حیوانات را تداعی می کنند

کمر بند طلاهمچنین نقوشی از این طوایف در پلکان شرقی آپادانا وجود دارد که به هنگام بار یافتن به حضور شاه لباس ویژه ی قومی خودرا به تن کرده و هدایایی راتقدیم می کنند بویژه سکاها در حالیکه بالا پوش و قبا و شلوار مادی را پیشکش می کنند خودشان به کلاه خود و قبا و شلواری ملبس هستند که طرح آن را در تصویر ۵۹ می بینید

آنچه بعنوان تن پوش اقوام آریایی در بدو ورود به نجد ایران مطرح بوده در دوسبک لباس خلاصه می شود که توسط ماد ها و پارس ها هر دو مورد استفاده قرار می گرفت

۱ـ ردایی که فرم اولیه آن بسیار ساده طراحی شده بود و احتمالاً یک پارچه مستطیل شکل بوده که در وسط آن شکافی درنظر گرفته شده و با کمر بندی بسته می شده ؛ ردای بلند را هخامنشیان با دامن یک چینه و دو چینه بر تن کرده و با زحمت بسیار پیلی هایی در وسط دامن و یا آستین ایجاد می کردند و ردای کوتاه را مادها بصورت چین های ساده تر با چکمه های بلند و پوستین بر دوش استفاده می کردند

۲ ـ پیراهن کوتاه و شلوار نسبتاً چسبان یا جوراب شلواری همراه با کلاه نمدی و کفش کمربند . این پیراهن کوتاه و شلوار هم اکنون نیز بر تن ایلاتی ها و روستاییان کشورمان ملاحظه می کنیم مادها در هنگام سرد شدن هوا بالاپوشی (مانتو) بر این مجموعه پوشاک اضافه میکردند با اینکه این مانتو با آستین بود ولی به صورت شنل مورد استفاده قرار می گرفت تن پوش نوع دوم تن پوشی است که بعنوان تن پوش ویژه ماد ها شناخته شده است .

پوشاک مردان

۱ـ پیراهن یا قبا ( تونیک)

پیراهنی بدون چین که در جلوبسته و بدون درز بوده و بلندی آن حد اکثر تا سر زانو می رسید با آستین تنگ و یقه ساده و بدون برگردان و بر روی این تونیک یا پیراهن کوتاه تو نیک بی آستین دیگری می پوشیدند (تصویر ۶۰ و ۶۱)

سنگ نگاره تخت جمشید۲- شلوار

نوعی شلوار به شکل شلوار های تنگ رکاب دار امروزی بوده که در نقوش تخت جمشید و پاسارگاد کمی گشاد تر و بلند تر روی کفش را می گرفته و با رکابی در زیر کفش دیده می شود و گاهی از درزی به درز دیگر شلوار متصل می شدند این رکاب سبب می شد که شلوار هنگام سواری و یا شکار بالا کشیده نشود نوع دیگر شلوار که در نقوش تخت جمشید دیده می شود شلواری است با همان فرم با چین های افقی که کناره های درز های شلوار جمع می شوند و این نوع شلوار همچنین در تن پوش مجسمه یکی از بزرگان مادی با باشلق و شنل بلند آستین دار مشاهده می شود تصاویر ۶۲ تا ۶۴

شلوار رکاب دار۳ـ شنل ( مانتو یا اورکت )

درنقوش تخت جمشید دو نوع شنل را مشاهده کردم (نویسنده) یکی با آستین بلند که مشخصاً بلندی آن تا مچ پا می رسید و مانند یک خرقه شانه را می پوشانید و نوع دیگر بدون آستین بود که بوسیله دو نوار از طرفین یقه در زیر گلو گره می خورد گاهی هم این نوع شنل بصورت پوستی بر روی شانه افکند می شد اشراف و بزرگان از پوست یوز پلنگ ومردم عادی از پوست گوسفند استفاده می کردند ( تصاویر ۶۵و ۶۶)

اشرافی مادیمادی با شنل یوز پلنگشنل مادیمقبره غازکاپان